Sức khỏe sinh sản là một trong những yếu tố quan trọng giữ gìn hạnh phúc gia đình. Tuy nhiên, tỷ lệ vô sinh hiếm muộn đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa trong xã hội hiện đại. Vậy vô sinh là gì? Đâu là nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thêm thông tin về vô sinh để bạn có cái nhìn toàn diện nhất cho vấn đề này.
Giải thích Vô sinh là gì?
Để giúp bạn hiểu rõ về tình trạng “vô sinh là gì?” thì theo định nghĩa của các bác sĩ và các nhà nghiên cứu y khoa cho biết “vô sinh” là tình trạng không thể có con của một cặp vợ chồng. Mặc dù họ có quan hệ tình dục đều đặn và không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào (từ 6 tháng đến hơn 12 tháng) nhưng vẫn không thể thụ thai.
Bên cạnh đó, một số nghiên cứu chỉ ra rằng có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng vô sinh. Trong đó, nguyên nhân vô sinh do nam giới và nữ giới có tỷ lệ là ngang nhau (mỗi bên chiếm khoảng 40%), 10% là do cả hai và 10% còn lại là vô sinh không rõ nguyên nhân. Trước đây, vô sinh được xem là một căn bệnh nan y không thể điều trị nhưng với nền y học hiện đại ngày nay thì vẫn có khả năng khắc phục được vấn đề này.
Phân loại các dạng vô sinh
Y học hiện đại chia vô sinh thành hai nhóm chính để dễ dàng trong việc chẩn đoán và điều trị:
Vô sinh nguyên phát
Vô sinh nguyên phát là tình trạng một cặp vợ chồng chưa từng thụ thai lần nào dù đã quan hệ tình dục đều đặn và không dùng biện pháp tránh thai ít nhất một năm. Để điều trị tình trạng vô sinh nguyên phát các bác sĩ sẽ dựa vào nguyên nhân ở cả vợ lẫn chồng, rồi mới đưa ra biện pháp điều trị phù hợp nhất.
Vô sinh thứ phát
Đây là trường hợp cặp vợ chồng đã từng có con (có thể là sinh con, sảy thai hoặc nạo phá thai), nhưng sau đó không thể thụ thai lại được nữa dù đã nỗ lực hơn một năm.Trong những năm gần đây, tỷ lệ vô sinh thứ phát ở nước Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng vượt mức báo động. Đa số các cặp vợ chồng thường chủ quan trong việc có thêm con khi đã có 1 đứa nhưng sau đó họ lại vô cùng bất ngờ và lo lắng khi biết được mình bị vô sinh thứ phát.
Nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới và nữ giới
Nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới
Vô sinh nam rất đa dạng nhưng chúng thường liên quan đến chất lượng và số lượng tinh trùng. Sau đây là các nguyên nhân phổ biến bao gồm:
– Tinh trùng bất thường: Tinh trùng yếu, dị dạng, số lượng xuất ra ít hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch.
– Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Làm tăng nhiệt độ ở tinh hoàn, gây ảnh hưởng xấu đến quá trình sản xuất tinh trùng.
– Rối loạn xuất tinh: Xuất tinh ngược dòng (tinh dịch đi ngược vào bàng quang) hoặc xuất tinh sớm nghiêm trọng.
– Các bệnh lý viêm nhiễm: Viêm bao quy đầu, viêm tuyến tiền liệt viêm tinh hoàn hay viêm mào tinh hoàn (thường là biến chứng của bệnh quai bị) gây tắc nghẽn đường dẫn tinh.
– Sử dụng nhiều chất kích thích: Sử dụng nhiều rượu bia, thuốc lá,… sẽ làm giảm chất lượng tinh trùng khiến tinh trùng bị suy yếu dẫn đến vô sinh. Bên cạnh đó, các chất kích thích còn làm giảm ham muốn và gây rối loạn cương dương.
– Do thường xuyên mặc quần bó sát: Việc mặc quần bó sát quá lâu có thể khiến cho nhiệt độ tinh hoàn tăng lên ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh trùng.
– Tiếp xúc nhiều với hóa chất như: thuốc trừ sâu, steroid, tia bức xạ, cần sa,… gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh trùng.
– Căng thẳng, stress: Tình trạng lo âu căng thẳng kéo dài sẽ làm rối loạn nội tiết tố nam. Nếu nội tiết tố Testosterone bị suy giảm có thể dẫn đến tình trạng giảm ham muốn và ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh binh.
– Một số trường hợp vô sinh nam không thể xác định như: Do di truyền hoặc đột biến gen.
Nguyên nhân gây vô sinh ở nữ giới
Cơ quan sinh sản của phụ nữ phức tạp hơn, do đó nguyên nhân gây vô sinh ở nữ cũng rất đa dạng:
– Yếu tố tuổi tác: Sau tuổi 30 số lượng và chất lượng của trứng sẽ giảm mạnh .
– Rối loạn rụng trứng: Đây là nguyên nhân thường gặp ở những người phụ nữ bị buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp hoặc suy buồng trứng sớm.
– Tắc nghẽn ống dẫn trứng: Do viêm nhiễm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, do bẩm sinh, do triệt sản hoặc do di chứng sau khi phẫu thuật khiến trứng không thể gặp tinh trùng.
– Bất thường ở tử cung: U xơ tử cung, polyp tử cung, dính buồng tử cung,… hoặc các mô nội mạc phát triển bên ngoài tử cung gây viêm nhiễm và hình thành sẹo, cản trở thụ thai.
– Sử dụng nhiều chất kích thích: Tương tự như nam giới việc sử dụng rượu, bia, thuốc lá,… cũng ảnh hưởng đến khả năng thụ thai và quá trình mang thai.
– Thừa cân và ăn uống không lành mạnh: Việc thừa cân, béo phì và ăn uống không lành mạnh có ảnh hưởng đến khả năng thụ thai và quá trình mang thai.
Dấu hiệu vô sinh ở cả nam và nữ
Ở Nam giới
– Rối loạn chức năng tình dục: Khó khăn trong việc duy trì cương cứng, giảm ham muốn.
– Đau hoặc sưng vùng tinh hoàn: Bìu bị căng, sưng và đau hoặc cậu nhỏ bị viêm, chảy mủ. Đây có thể là dấu hiệu của viêm nhiễm hoặc giãn tĩnh mạch.
– Bất thường về tinh dịch: Tinh dịch loãng, có màu lạ (vàng, xanh) hoặc có lẫn máu.
Ở Nữ giới
– Chu kỳ kinh nguyệt bất thường: Kinh nguyệt không đều, quá ngắn, quá dài hoặc vô kinh (mất kinh).
– Đau bụng kinh dữ dội: Dấu hiệu cảnh báo lạc nội mạc tử cung hoặc viêm nhiễm vùng chậu.
– Dịch âm đạo bất thường: Khí hư có mùi hôi, màu sắc lạ kèm theo ngứa ngáy.
– Thay đổi nội tiết: Da nổi nhiều mụn, lông mọc nhiều hơn, rụng tóc, móng mỏng hơn, thay đổi ham muốn tình dục hoặc tăng cân đột ngột không rõ nguyên nhân.
– Không thể thụ thai: Nữ giới trên 35 không thể mang thai dù đã cố gắng quan hệ trong 6 tháng hoặc lâu hơn..
Các phương án phòng ngừa vô sinh hiệu quả
– Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để bảo vệ khả năng làm cha mẹ, các cặp đôi nên lưu ý:
– Khám sức khỏe tiền hôn nhân: Giúp phát hiện sớm các bất thường về cơ quan sinh sản và nội tiết.
– Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống đủ chất (giàu kẽm, vitamin E, acid folic), ngủ đủ giấc và tập thể dục đều đặn.
– Tránh các tác nhân độc hại: Hạn chế rượu bia, tuyệt đối không hút thuốc lá và tránh tiếp xúc với hóa chất công nghiệp.
– Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng biện pháp bảo vệ để tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs).
– Quản lý cân nặng: Giữ chỉ số BMI ở mức ổn định để đảm bảo hệ nội tiết hoạt động bình thường.
– Hạn chế mặc đồ lót quá chật (ở nam giới): Giúp tinh hoàn không bị quá nhiệt, duy trì môi trường sản xuất tinh trùng lý tưởng.
Qua những thông tin trên chắc bạn cũng đã biết được vô sinh là gì rồi phải không? Vô sinh là một hành trình gian nan, nhưng với sự phát triển của y học hiện đại như thụ tinh nhân tạo hay thụ tinh trong ống nghiệm thì cơ hội làm cha, làm mẹ của các cặp đôi vẫn có thể xảy ra. Điều quan trọng nhất là khi bạn nghi ngờ mình có dấu hiệu thì hãy nhanh chóng đi khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ kiểm tra và đưa ra hướng điều trị phù hợp nhất nhé.