Queerbaiting là một trong những chiến thuật “câu view” thông dụng của giới giải trí. Thế nhưng, khi nhắc đến phương thức này, số đông khán giả, nhất là cộng đồng LGBT thường đưa ra nhiều ý kiến bất bình và có cái nhìn tiêu cực về nó. Vậy Queerbaiting là gì? Hãy cùng theo dõi bài viết dưới đây, để hiểu tường tận hơn nhé!
Queerbaiting là gì? Queerbaiting là chiêu thức sử dụng những hình ảnh, sự kiện liên quan đến giới LGBTQ+ để tiếp thị các sản phẩm nghệ thuật ra công chúng, nhằm thu hút sự quan tâm của nhiều người xem. Đây được xem là một phần không thể thiếu trong các chiến dịch truyền thông của ngành giải trí toàn cầu ở thời đại 4.0.
Queerbaiting là gì?
Những năm gần đây, thuật ngữ “Queerbaiting” xuất hiện khá phổ biến tại nhiều diễn đàn, báo chí và trang fanpage chuyên đưa tin về giới giải trí trong nước lẫn quốc tế. Vậy Queerbaiting là gì? Queerbaiting được biết tới là phương thức quảng bá các sản phẩm nghệ thuật thông qua việc sử dụng hình ảnh và sức ảnh hưởng của cộng đồng LGBTQ+, nhằm thu hút nhiều lượt view.
Thật ra, Queerbaiting là loại từ ghép bởi 2 từ là “Queer” và “baiting”. Theo đó, “queer” nói về những người không thuộc hệ nhị nguyên giới. Còn “baiting” mang ý nghĩa là “mồi câu”. Vì thế, có thể hiểu, trong chiêu thức Queerbaiting, giới LGBTQ được ví như “mồi câu béo bở” mà ngành công nghiệp giải trí sử dụng nhằm câu kéo số lượng lớn người xem.
Nói đơn giản, khi thực hiện chiến lược Queerbaiting, các công ty quản lý, đạo diễn và nghệ sĩ sẽ khai thác những hình ảnh, nội dung xoay quanh mối quan hệ đồng tính. Hoặc người thuộc “giới tính thứ 3”, để sản xuất các tác phẩm nghệ thuật như gameshow, MV ca nhạc, phim điện ảnh, phim truyền hình,… Mục đích chính của chiêu trò này là tạo hiệu ứng và hút view từ đông đảo khán giả. Từ đó, làm tăng mức độ nhận diện thương hiệu của nghệ sĩ và mang về lợi nhuận khủng cho công ty.
Thế nhưng, điều gây tranh cãi ở đây chính là phần lớn những nhà sản xuất phim ảnh, âm nhạc thường xây dựng nội dung về mối quan hệ đồng tính theo kiểu mập mờ, mông lung. Chứ không khai thác quá sâu. Khiến người xem cảm thấy mơ hồ và nghi ngờ về giới tính lẫn xu hướng tính dục của nghệ sĩ đó.
Ví dụ như trong MV của một nhóm nhạc nam, hai nghệ sĩ nam trình diễn vũ đạo có sự đụng chạm vào cơ thể nhau. Hay trong buổi giao lưu với fan hâm mộ, hai Idol nữ có hành động quan tâm và trêu đùa nhau thân thiết, thậm chí ôm ấp, hôn má nhau. Hoặc trong gameshow truyền hình, các nghệ sĩ nam lại ăn mặc nữ tính, đóng giả thành nữ giới để dẫn dắt chương trình.
Những sự việc này đều dựa theo chủ ý của bên công ty quản lý, nhà làm phim và giới nghệ sĩ. Họ làm như vậy nhằm kích thích sự tò mò, hiếu kỳ của người xem, nhất là những người thuộc giới LGBT. Họ khiến khán giả lầm tưởng rằng, hai nhân vật đó đang có mối quan hệ yêu đương đồng giới từ trên phim ảnh, lẫn ngoài đời thực.
Tuy nhiên, khi sự thật được phơi bày, tất cả chỉ là chiêu trò, cánh khán giả sẽ không khỏi thất vọng và cảm thấy như đang bị lừa gạt, qua mặt bởi những người mà mình hâm mộ bấy lâu nay. Cũng chính vì lý do đó, mà chiêu thức tiếp thị Queerbaiting thường nhận về vô số ý kiến trái chiều và sự phản đối từ dư luận. Có không ít người cho rằng, chính ngành giải trí đang cố tình lợi dụng hình ảnh và tầm ảnh hưởng của cộng đồng LGBTQ như “mồi câu cơm”, nhằm trục lợi và xây dựng thương hiệu cá nhân.
Nguồn gốc của Queerbaiting từ đâu?
Xét về nguồn gốc, thuật ngữ Queerbaiting lần đầu xuất hiện từ những năm 1950, khởi nguồn từ chiến dịch “Cuộc khủng hoảng hoa oải hương” (Lavender Scare) của chính phủ Hoa Kỳ. Nói cụ thể hơn, từ tháng 4 năm 1950, nhân viên tư vấn an ninh người Mỹ tên Paul V. McNutt đã phát động chiến dịch Lavender Scare, nhằm điều tra và khoanh vùng những nhân viên thuộc nhóm đồng tính đang làm việc trong bộ máy chính phủ. Sau đó, những người này đều bị buộc thôi việc.
Đáng chú ý hơn, xuyên suốt quãng thời gian diễn ra “Cuộc khủng hoảng hoa oải hương”, những người nắm giữ nhiệm vụ trong chiến dịch này đã không ngại đóng giả thành người đồng tính luyến ái. Họ thường xuyên tham gia vào các phong trào ủng hộ quyền bình đẳng của giới LGBT, để dễ dàng tiếp cận và xây dựng lòng tin với các nhân viên là người đồng tính. Kết cục của những nhân viên này là đều bị cách chức và sa thải ra khỏi bộ máy chính phủ.
Thời điểm ấy, nhiều người dân tại Hoa Kỳ thường dùng thuật ngữ Queerbaiting để mô tả chiêu trò giả dạng người đồng tính của giới chức trách, nhằm đánh lừa người khác. Càng trở về sau, Queerbaiting dần mở rộng phạm vi sử dụng và được ứng dụng rộng rãi ở nhiều lĩnh vực trong xã hội, đặc biệt là ngành công nghiệp giải trí trong thời đại phát triển như hiện nay.
Thực trạng Queerbaiting trong ngành giải trí
Ở giai đoạn đầu của ngành công nghiệp giải trí, những nhân vật đồng tính thường được xây dựng theo kiểu “ngầm”, không phô trương, cầu kỳ, để tránh sự phán xét và chỉ trích từ dư luận. Lúc ấy, đa phần các nhân vật này đều thuộc giới tính nam và được tạo hình mang hơi hướng nữ tính, như tính cách nhẹ nhàng, yêu thích nghệ thuật dành cho phái nữ,… Đây gọi là hình thức “Queer Coding”. Chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp các nhân vật mang phong cách “Queer Coding” trong thể loại phim hoạt hình.
Tuy nhiên, sự khác biệt lớn nhất giữa Queer Coding và Queerbaiting đó là Queer Coding chú trọng vào việc xây dựng đặc điểm và tính cách nhân vật đồng tính có chiều sâu, giúp khán giả có thể ngầm xác định được giới tính của nhân vật đó. Còn Queerbaiting chỉ nhắm vào mục đích lợi nhuận, hút view, nên các nhân vật hay mối quan hệ đồng tính thường được khai thác một cách mơ hồ, nửa vời như kiểu tung “hint”, nhằm thu hút sự quan tâm từ phía khán giả.
Tại nhiều quốc gia và khu vực có ngành giải trí lớn mạnh như Âu Mỹ, Hàn Quốc, hay ngay cả tại Việt Nam, cũng có rất nhiều nghệ sĩ và đạo diễn làm phim sử dụng chiêu thức Queerbaiting để quảng bá hình ảnh cá nhân và các sản phẩm nghệ thuật ra công chúng. Cụ thể như sau:
Tại Âu Mỹ
Tại thị trường giải trí Âu Mỹ, hay Hollywood, có rất nhiều sự kiện bị gắn mác Queerbaiting. Trong đó, nổi tiếng nhất phải kể đến chính là cái chạm môi của hai nữ ca sĩ Britney Spears và Madonna được thực hiện trên sân khấu trao giải MTV Video Music Awards, diễn ra vào năm 2003. Khoảnh khắc đắt giá này đã một thời làm dậy sóng làng giải trí trên toàn cầu và xuất hiện rầm rộ ở nhiều trang báo lớn.
Bên cạnh đó, trong ngành làm phim, có nhiều bộ phim cũng áp dụng chiêu thức Queerbaiting để quảng bá tác phẩm, như “Sherlock”, hoặc “The Falcon and The Winter Soldier” của công ty chuyên sản xuất phim Marvel Studio. Theo đó, các nhân vật cùng giới tính trong 2 bộ phim đình đám này, có những hành động và cử chỉ thân thiết quá mức, như đang cố ý gợi mở cho người xem về mối quan hệ yêu đương đồng tính luyến ái.
Ngoài ra, trong giới USUK, có không ít nghệ sĩ đã sử dụng chiêu trò Queerbaiting vào trong các tác phẩm ca nhạc của mình, nhằm câu view. Điển hình hai cái tên khiến dư luận dậy sóng như nữ ca sĩ Billie Eilish với ca khúc “Lost Cause”, hay Ariana Grande với bản hit “Break up with your girlfriend”. Nhiều người xem nhận xét rằng, trong hai MV này, cả Billie Eilish và Ariana Grande đều cố tình lợi dụng hình ảnh về mối quan hệ đồng tính. Nhằm đánh vào tâm lý của những người ủng hộ LGBT và câu kéo lượt xem từ khán giả.
Tại Hàn Quốc
Hàn Quốc là một trong những quốc gia có nền công nghiệp giải trí lớn hàng đầu khu vực Châu Á. Nhất là ở thị trường Kpop, rất nhiều công ty quản lý và đạo diễn đã áp dụng chiêu thức Queerbaiting vào trong chiến lược quảng bá nghệ sĩ và sản phẩm âm nhạc. Theo đó, khi tham gia vào các hoạt động như đóng MV, dự sự kiện, giao lưu fan, tham gia gameshow, trình diễn tại sân khấu,… hai nghệ sĩ cùng giới trong nhóm nhạc nam, hoặc nữ sẽ thực hiện những cử chỉ đụng chạm thân mật.
Chẳng hạn như ôm ấp, hôn gió, liếc mắt đưa tình, quan tâm, chăm sóc, trêu ghẹo lẫn nhau,… Chính những hình ảnh ngọt ngào và mùi mẫn này, khiến cho fan hâm mộ cảm thấy vô cùng thích thú và hào hứng. Từ đó, mở ra nhiều trào lưu đu Idol thịnh hành như “fanship” và “đẩy thuyền” các cặp đôi Idol nam – nam, nữ – nữ.
Thực chất, những cảnh quay thân mật của hai Idol chung nhóm mà bạn nhìn thấy trên màn ảnh nhỏ đều là chiêu trò Queerbaiting do phía công ty thực hiện. Chiêu thức này nhằm tạo ra nhiều hình ảnh và tin tức “giật gân”, để thu hút fan và tăng mức độ nổi tiếng cho các nghệ sĩ.
Tại Việt Nam
Không riêng gì thị trường giải trí Quốc tế như Âu Mỹ, Hàn Quốc, mà ngay cả tại Việt Nam, nhiều nghệ sĩ, công ty sản xuất phim, ca nhạc cũng đang ngấm ngầm lợi dụng phương thức Queerbaiting cho các chiến dịch truyền thông, quảng cáo tác phẩm nghệ thuật. Ví dụ như Com out – Bước ra ánh sáng, Just Love, Người ấy là ai, Nghe cầu vồng nói,… Hoặc MV “Nước chảy hoa trôi” của Nguyễn Trần Trung Quân có không ít cảnh quay gợi tình giữa hai người con trai, khiến người xem đỏ mặt.
Mong rằng, thông qua những chia sẻ hữu ích trên đây, có thể giúp bạn hiểu rõ Queerbaiting là gì? Nói tóm lại, tuy Queerbaiting được xem là chiêu thức câu view lý tưởng của giới giải trí. Nhưng nó cũng gây ra nhiều sự tranh cãi và phản ứng tiêu cực từ dư luận, làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của cộng đồng LGBTQ+.